Yapay zeka (YZ), son yıllarda sanat, edebiyat, müzik, fotoğraf, sinema ve yazılım gibi yaratıcı alanlarda hızla yer edinmeye başladı.
Artık şiir yazan, resim çizen, müzik besteleyen ve yazılım kodlayan yapay zeka uygulamaları gündelik hayatın bir parçası haline geldi.
Bu gelişme, beraberinde önemli bir hukuki soruyu getirdi:
Yapay zeka tarafından üretilen bir eserin telif hakkı kime aittir?
Telif Hakkının Temel Koşulları
Türk hukukunda telif hakkı kavramı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ile düzenlenmiştir.
Bir eserin telif korumasına sahip olabilmesi için:
- Eser niteliğinde olması (ilim, edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eseri kategorilerinden birine girmesi)
- Sahibinin hususiyetini taşıması (yaratıcı özellik ve özgünlük)
- Somut bir biçimde ortaya konması gerekir.
Buradaki temel sorun, “sahibinin hususiyetini taşıma” şartıdır. Çünkü yapay zeka, kendi başına hukuken bir “kişi” olmadığı için eser sahibinin kim olacağı tartışmalıdır.
Yapay Zeka Eserlerinde Telif Hakkı Kime Ait Olur?
1. Yapay Zekanın Hukuki Kişiliği Olmaması
Mevcut hukuk sistemlerinde yapay zekalar, tüzel veya gerçek kişi olarak kabul edilmez.
Dolayısıyla eser sahibi sıfatını doğrudan kazanamazlar.
2. Hak Sahibi Olası Adaylar
- Yapay zeka programını geliştiren yazılımcılar: Kodun yaratıcıları, dolaylı olarak eserin sahipliği iddiasında bulunabilir.
- Yapay zekayı kullanan kişi: Girdi verilerini sağlayan ve üretim sürecini yönlendiren kullanıcı, eser sahibinin kendisi olduğunu ileri sürebilir.
- İşveren veya şirket: Çalışanlar tarafından oluşturulan içerikler iş sözleşmesine bağlı olarak işverenin mülkiyetine geçebilir.
Türk Hukuku’nda Durum
FSEK, şu an doğrudan yapay zeka tarafından üretilen eserlerle ilgili bir düzenleme içermiyor.
Ancak mevcut mevzuata göre:
- Otomatik üretim araçları ile ortaya çıkan eserlerde, yaratıcı katkısı olan kişinin hak sahibi olduğu kabul edilir.
- YZ tamamen kendi başına üretim yaparsa, eser niteliği tartışmalı hale gelir ve telif hakkı koruması dışına çıkabilir.
Uluslararası Perspektif
ABD
- ABD Telif Ofisi, tamamen yapay zeka tarafından üretilen içeriklere telif hakkı tanımıyor.
- Ancak insan yaratıcılığı ile YZ çıktısının birleştirildiği karma eserlerde, insan katkısı telif koruması kazanabiliyor.
AB
- Avrupa Birliği, YZ çıktılarında insan katkısının belirleyici olması gerektiğini vurguluyor.
- AB Telif Direktifi, henüz YZ’ye özgü ayrı bir hüküm içermiyor ancak “yaratıcı insan emeği” şartı geçerli.
İngiltere
- Copyright, Designs and Patents Act 1988, bilgisayar tarafından oluşturulan eserlerde hak sahipliğini “eserin oluşumunu sağlayan kişiye” veriyor. Bu, yapay zeka kullanıcısına doğrudan hak tanıyabiliyor.
Yapay Zeka Üretiminde Hukuki Sorunlar
- Orijinallik Sorunu
- YZ, mevcut verilerden öğrenerek yeni içerikler üretir.
- Bu içerik, eğitim setinde yer alan eserlerin parçalarını barındırabilir, bu da telif ihlali riskini doğurur.
- Sahiplik Belirsizliği
- Kullanıcı mı, geliştirici mi, yoksa veri sağlayıcı mı hak sahibi olacak?
- Lisanslama Sorunları
- YZ tarafından üretilen içeriklerin satışı veya ticari kullanımı, hak sahipliği netleşmeden risklidir.
- Etik ve Sorumluluk
- YZ ile üretilmiş sahte haberler, deepfake videolar veya manipülatif içerikler telif dışında ceza hukuku sorumluluğu doğurabilir.
Türkiye İçin Olası Hukuki Düzenleme Önerileri
- FSEK’e Yapay Zeka Tanımı Eklenmeli: Yapay zeka destekli eserlerde hak sahipliği açıkça belirtilmeli.
- İnsan Katkısının Yüzdesi Tanımlanmalı: YZ ile insan işbirliği halinde üretilen eserlerde hangi oranda insan katkısının telif koruması sağlayacağı netleştirilmeli.
- Lisanslama Mekanizmaları: YZ üretim araçlarının çıktılarının lisanslanmasına yönelik özel düzenlemeler getirilmeli.
- Eğitim Verilerinin Telif Kontrolü: YZ eğitimi için kullanılan veri setlerinin telif haklarına uygunluğu denetlenmeli.
Sonuç
Yapay zeka, yaratıcı sektörlerde yeni bir çağ başlatırken, telif hukuku bu hızlı gelişime ayak uydurmakta zorlanıyor.
Türkiye’de ve dünyada henüz kesin ve tek tip bir çözüm bulunmamakla birlikte, eğilim insan katkısının belirleyici olduğu eserlerin korunması yönünde.
Gelecekte, yapay zeka tarafından üretilen eserler için özel telif rejimleri oluşturulması kaçınılmaz görünüyor.